સંદીપ પરમાર
વર્તમાન અતિઆધુનિક ટેક્નોલોજી અને સુવિધાઓના યુગમાં કામ માટે અથવા મનોરંજન માટે મોડી રાત સુધી જાગવું એક સામાન્ય બાબત બની ગઈ છે, પરંતુ મોડી રાત સુધી જાગવું આપણા સ્વાસ્થ્ય માટે કોઈપણ સ્થિતિમાં યોગ્ય માનવામાં આવતું નથી. મોડી રાત સુધી જાગવાને કારણે આપણા શરીર પર અનેક દૂરગામી અને નુકસાનકારક અસરો પડી શકે છે. તેથી શક્ય હોય ત્યાં સુધી મોડી રાત સુધી જાગવાનું ટાળવામાં આવે તો તે આપણા સ્વાસ્થ્ય માટે અનુકૂળ રહેશે.
સ્વાસ્થ્ય નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ રાત્રે 11 વાગ્યાથી સવારે 3 વાગ્યા સુધી લોહીનો મહત્તમ પ્રવાહ યકૃત (લીવર) તરફ રહે છે. આ એવો મહત્વપૂર્ણ સમય માનવામાં આવે છે જ્યારે શરીર લીવરની મદદથી ઝેરી તત્ત્વોને બહાર કાઢવાની પ્રક્રિયામાંથી પસાર થાય છે. આ દરમિયાન લીવરનું કદ થોડું વધે છે. કહેવાય છે કે આ પ્રક્રિયા ત્યારે જ અસરકારક રીતે શરૂ થાય છે જ્યારે વ્યક્તિ ગાઢ નિદ્રામાં પહોંચી જાય છે.
જો તમે રાત્રે 11 વાગ્યા સુધી ગાઢ નિદ્રામાં પહોંચી જાઓ તો શરીરને આ પ્રક્રિયા માટે સંપૂર્ણ 4 કલાક મળે છે. જો 12 વાગ્યે ગાઢ ઊંઘ આવે તો શરીરને માત્ર 3 કલાક મળે છે. 1 વાગ્યે સૂવાથી 2 કલાક અને 2 વાગ્યે સૂવાથી માત્ર 1 કલાકનો સમય જ મળી શકે છે.
જ્યાં શરીરને સંપૂર્ણ રીતે વિષમુક્ત થવા માટે 4 કલાકની જરૂરિયાત હોય છે, ત્યાં ઓછો સમય મળવાથી આ પ્રક્રિયા સંપૂર્ણ રીતે થઈ શકતી નથી અને શરીર ધીમે ધીમે વિવિધ રોગોનું ઘર બની શકે છે.
જરા વિચાર કરો, જ્યારે પણ તમે મોડી રાત સુધી જાગો છો ત્યારે પછી ભલે કેટલાય કલાક ઊંઘી લો, છતાં બીજા દિવસે શરીરમાં થાક અનુભવાય છે. શરીરને પૂરતો સમય ન આપવાથી તમે તેની અનેક મહત્વપૂર્ણ ક્રિયાઓમાં અજાણતાં અવરોધ ઊભો કરો છો.
બ્રહ્મમુહૂર્ત એટલે કે સવારે 3 થી 5 વાગ્યા વચ્ચે લોહીનો પ્રવાહ ફેફસાં તરફ વધુ રહે છે. આ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ સમય માનવામાં આવે છે. આ સમયે શરીર અને મનને શુદ્ધ કરીને ધ્યાન જેવી સૂક્ષ્મ સાધનાઓમાં જોડાવું જોઈએ, જેથી તે સમયે ઉપલબ્ધ કુદરતી અને બ્રહ્માંડીય ઊર્જાનો લાભ મેળવી શકાય. ત્યારબાદ ખુલ્લી હવામાં વ્યાયામ કરવો જોઈએ. માનવામાં આવે છે કે આ સમયે હવા તુલનાત્મક રીતે વધુ શુદ્ધ અને આરોગ્યવર્ધક હોય છે.
સવારે 5 થી 7 વાગ્યા વચ્ચે શુદ્ધ લોહીનો પ્રવાહ મોટી આંતરડી તરફ થાય છે. આ સમય શરીરમાંથી મળત્યાગની પ્રક્રિયાને સક્રિય બનાવે છે અને દિવસભર મળનારા પોષક તત્ત્વોને ગ્રહણ કરવા માટે શરીરને તૈયાર કરે છે.
ત્યારબાદ સૂર્યોદયના સમયે, સવારે 7 થી 9 વાગ્યા વચ્ચે, શુદ્ધ લોહી પેટ અને આમાશય તરફ વહે છે. આ સમય પૌષ્ટિક નાસ્તો કરવા માટે શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે. દિવસનું આ સૌથી મહત્વપૂર્ણ ભોજન છે. જે લોકો નિયમિત રીતે પૌષ્ટિક નાસ્તો કરતા નથી, તેમને ભવિષ્યમાં અનેક સ્વાસ્થ્ય સંબંધિત સમસ્યાઓનો સામનો કરવો પડી શકે છે.
આ પ્રકૃતિ દ્વારા નિર્ધારિત શરીરની સ્વાસ્થ્ય ઘડિયાળ માનવામાં આવે છે. તેનું પાલન કરવાથી લાંબા સમય સુધી સ્વસ્થ જીવન જીવી શકાય છે.
જો કોઈ કારણસર મોડી રાત સુધી કામ કરવું પડે, તો શું કરવું? મારો નમ્ર સૂચન છે કે જ્યાં શક્ય હોય ત્યાં મોડી રાત સુધી જાગવાના બદલે વહેલા સૂઈને વહેલી સવારે ઊઠીને કામ કરવાની ટેવ વિકસાવવી જોઈએ. રાત્રિના કાર્યોને પ્રાતઃકાળે પૂર્ણ કરવાની આદત પાડો. સમય એટલો જ મળશે, પરંતુ તેની સાથે સ્વસ્થ શરીર અને વધુ સારી જીવનશૈલીનો લાભ પણ પ્રાપ્ત થશે.
એકંદરે આપણા સ્વાસ્થ્ય અને દીર્ઘાયુષ્ય માટે મોડી રાત સુધી જાગવું યોગ્ય માનવામાં આવતું નથી. જો આપણે સ્વસ્થ હોઈએ તો તમામ કાર્યો સમયસર અને અસરકારક રીતે કરી શકીએ છીએ, પરંતુ જો શરીરમાં કોઈ સમસ્યા ઊભી થાય અને આપણે અસ્વસ્થ થઈ જઈએ તો પછી અનેક પ્રકારની મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડી શકે છે.
તેથી પોતાના સ્વાસ્થ્યને સુરક્ષિત રાખવા માટે મોડી રાત સુધી જાગવાનું ટાળો અને વહેલી સવારે ઊઠવાની આદત વિકસાવો, જેથી આપણું સ્વાસ્થ્ય સુરક્ષિત અને સશક્ત રહી શકે.
